اخلاق قضائی در مواجهه با یاوران عدالت

اخلاق قضایی در مواجهه با یاوران عدالت

 • موضوع اخلاق در همه شئونات زندگی فردی و اجتماعی حایز اهمیت است. اخلاق حرفه ای امروزه در همه مشاغل مطرح است. در این بین به لحاظ اهمیت و جایگاه خطیر مقام قضایی، اخلاق قضایی از درجه اهمیت بالایی برخوردار می باشد. در این راستا همواره گلایه هایی از سوی وکلا و مراجعان به دستگاه قضا وجود دارد که قابل تامل و بررسی است و مبدا و منشا و عوامل پیدایش آن بایستی واکاوی و شناسایی گردد تا وضعیت فعلی رضایت بخش گردد. حریم ها وحرمت ها ارزشمند بوده و حفظ و تقید به آن از سوی هر شهروندی ضروری است. حرمت و شان ًا به جهت شخص قاضی قضا و مقام قضایی، نه صرف بلکه به جهت خطیر بودن کار او که همان رعایت و حفظ جان و مال و عرض مردم است واجب بوده و ًا نیز مورد همواره نیز مورد تاکید است و البته عموم توجه شهروندان و علی الخصوص یاوران عدالت قرار موضوع اخلاق در همه شئونات زندگی فردی و اجتماعی حایز اهمیت است. اخلاق حرفه ای امروزه در همه مشاغل مطرح است. در این بین به لحاظ اهمیت و جایگاه خطیر مقام قضایی، اخلاق قضایی از درجه اهمیت بالایی برخوردار می باشد. در این راستا همواره گلایه هایی از سوی وکلا و مراجعان به دستگاه قضا وجود دارد که قابل تامل و بررسی است و مبدا و منشا و عوامل پیدایش آن بایستی واکاوی و شناسایی گردد تا وضعیت فعلی رضایت بخش گردد. حریم ها وحرمت ها ارزشمند بوده و حفظ و تقید به آن از سوی هر شهروندی ضروری است. حرمت و شان ًا به جهت شخص قاضی قضا و مقام قضایی، نه صرف بلکه به جهت خطیر بودن کار او که همان رعایت و حفظ جان و مال و عرض مردم است واجب بوده و ًا نیز مورد همواره نیز مورد تاکید است و البته عموم توجه شهروندان و علی الخصوص یاوران عدالت قرار ًا نیز مورد همواره نیز مورد تاکید است و البته عموم توجه شهروندان و علی الخصوص یاوران عدالت قرار دارد که موجب امتنان است و حق هم همین است که در این راستا قدردانی و تشکر ویژه صورت گیرد؛ هر ًا ناملایماتی نیز از سوی برخی مراجعان چند که گاه نزد مقامات قضایی صورت می گیرد که به جهت نادر بودن آن قابل توجه و امعان نظر نیست. با این مقدمه لازم است اخلاق قضایی را در محور های مختلف مورد بررسی و واکاوی قرار دهیم. فصل اول: اخلاق قضایی در مواجهه با کارکنان اداری یکی از مصادیق بارز یاوران عدالت، کارکنان اداری قوه قضاییه هستند که نقش اساسی و مهمی در تحقق عدالت دارند، به طوری که اگر همه ملزومات اداری و قضایی فراهم باشد اما کارمند اداری در انجام وظیفه قصور یا تقصیر نماید، یا در کار خویش تعلل نموده و یا مرتکب سوءاستفاده از موقعیت خود گردد و یا آلوده به مسایل مالی شود، تمام تلاش های قاضی دادگاه نقش بر آب شده و اعتبار و اعتماد از قوه قضاییه کاسته می شود. پس با تلاش این مجموعه اداری به عنوان یاوران عدالت که در تحقق عدالت تلاش بسیار دارند و دستورات قضایی را انجام داده و چون امینی پاسدار در خدمت به اجرای عدالت استوار می باشند. لذا به ثمر رسیدن شهد شیرین عدل و انصاف در جامعه مرهون فعالیت های صادقانه کارکنان اداری نیز می ثمر رسیدن شهد شیرین عدل و انصاف در جامعه مرهون فعالیت های صادقانه کارکنان اداری نیز می باشد. با این توصیف توجه قاضی به کارمند خود (اعم از مدیر دفتر، منشی و بایگان و سایر کارکنان اداری از جمله نیروهای زحمت کش خدماتی)دارای اهمیت ویژه است. در این میان توجه و رفتار صحیح قاضی با کارمند دفتری در افزایش انگیزه و تلاش صادقانه او موثر است. زیرا نقش انگیزه در سازمان، به عقیده نظریه پردازان علم مدیریت منابع انسانی، نقش اول را در جهت پیشبرد اهداف سازمانی دارد. می توان ادعا کرد که هر جا سازمان در هدف و برنامه، سیاست و استراژی خود موفق عمل نموده، عنصر انگیزه ی نیروی انسانی در جایگاه اول بوده است و به نظر در صحت این ادعا نباید تردید داشت. پس با این وجود عامل مخرب این انگیزه، رفتار های نسنجیده با کارمندان قضایی است که می تواند به تحقق عدالت خدشه وارد نماید. بنابراین رفتار و اخلاق و منش قاضی با کارکنان خود بسیار حائز اهمیت است. با بررسی به عمل آمده و تجربه حاصل شده در برخی موارد ملاحظه می شود، رفتار قضایی عامل مهم کاهش انگیزه و در نتیجه عدم تحقق کامل عدالت در جامعه بوده است. رفتار های خشن و در مواردی توهین آمیز و یا تحقیر آمیز، می تواند زمینه ایجاد فساد باشد، چون احساس حقارت موجب کاهش فساد باشد، چون احساس حقارت موجب کاهش اعتماد به نفس شده و حس انتقام جویی از طریق ارتباط کلامی و مالی با مراجعه کنندگان را افزایش می دهد. نگاه های از بالا به پایین، بی توجهی به احساس و مشکلات مالی و خانوادگی کارمند شعبه زمینه بسیاری از مفاسد است. نظارت که عنصر مهمی در رفتار قضایی با کارمند است شاخصه هایی دارد که با اخلاق فاصله ندارد و لذا مرز اخلاق و نظارت در هم تنیده است. در این منظر رفتار قاضی در مواردی با اعضای دفتری از تدبیر و تعادل سازمانی برخوردار نیست و موجب کاهش انگیزه می شود. از سوی دیگر احترام و رفتار صحیح و انجام به موقع دستورات قضایی از وظایف اساسی یک کارمند و اعضای دفتری محسوب می گردد. فصل دوم: اخلاق قضایی در مواجهه با کارشناسان رسمی دادگستری به جهت تخصصی بودن دعاوی حقوقی و کیفری امروزه نقش کارشناس را به عنوان یکی از مصادیق یاوران عدالت نباید فراموش کرد. در پرونده های کیفری مانند کلاهبرداری، اختلاس، انتقال مال غیر و در دعاوی حقوقی در مواردی چون دعاوی ملکی، ثبتی، مالی، پیمانکاری، وقف، شهرداری دعاوی ملکی، ثبتی، مالی، پیمانکاری، وقف، شهرداری و... نقش کارشناس محرز و مسلم است. پس رفتار و مدیریت قضایی در این امر مهم جایگاه خاصی دارد. عدالت قوام و دوام هر جامعه بوده و هست و از سوی دیگر ظلم در انواع آن مایه اضمحلال جوامع بشری است، که مصداق بارز آن کلام گهربار امیر المومنین علی علیه السلام است که فرموده باشند: "الملک یبقی مع الکفر ولا یبقی مع الظلم". اخلاق قضایی اقتضا دارد که قضات به نقش کارشناسان توجه ویژه داشته و در مواجهه با این یاوران عدالت از زمان ورود به مراجع قضایی تا زمان خروج از آن، با تدبیر و رفتار و منش صحیح قضایی خود، آنان را در تحقق عدالت به عنوان یاوران عدالت همراهی کنند. فصل سوم: اخلاق قضایی در مواجهه با ضابطان قضایی یکی دیگر از مصادیق بارز یاوران عدالت، ضابطان دادگستری هستند. ضابطان دادگستری نقش بسیار حائز اهمیت و ویژه ای در امور کیفری عهده دار می باشند. زیرا از پنج مرحله رسیدگی های کیفری در سه مرحله آن یعنی کشف جرم، تعقیب متهم، انجام تحقیقات مقدماتی و اجرای احکام، تحت نظارت عالیه دادستان هستند. پس مقامات قضایی در مواجهه با آنان می بایست در عین جدیت در کار، با رعایت حداکثر حرمت با آنان رفتار نمایند تا انگیزه لازم در آنان می بایست در عین جدیت در کار، با رعایت حداکثر حرمت با آنان رفتار نمایند تا انگیزه لازم در راستای وظیفه ذاتی خود را داشته باشند، زیرا ضابطان دادگستری به لحاظ شرایط حرفه ای خود تابع زمان و مکان خاصی نیستند و کار آنان به صورت عملیاتی و اجرایی و در سطح اجتماع می باشد. رفتار صحیح قضات با آنان، اعتماد به نفس را در آنان تقویت نموده و باعث ارتقای سطح عملکرد و انجام کار همراه با تدبیر آنان خواهد گردید. فصل چهارم: رفتار قضایی در مواجهه با وکلای دادگستری در این مورد مطلب فراوان است و به قدمت عمر عدلیه است و به اصطلاح موضوع آبشخور تاریخی دارد. محورهای بحث در این راستا شامل موارد زیر است. مبحث اول: نقش وکیل در احقاق حق و ابطال باطل وکیل دادگستری نقش حائز اهمیتی در احقاق حق عهده دار است. زیرا مشاوره حقوقی و بررسی وجود حق برای موکل و تطبیق موضوع اعلامی موکل با موازین قانونی از قبیل: طرح دعوا (تقدیم دادخواست) و موضوع صلاحیت و محل اقامه دعوا (مراجع قضایی یا مراجع غیر دادگستری) و حضور در جلسه دادرسی و استفاده از ابزار قانون در خصوص اختیارات و تکالیف جلسه اول دادرسی، ملاحظه جلسه دادرسی و استفاده از ابزار قانون در خصوص اختیارات و تکالیف جلسه اول دادرسی، ملاحظه اصول اسناد طرف مقابل، اظهار تردید و انکار و ادعای جعل نسبت به آن و...جملگی از امور تخصصی و فنی است که نیازمند تخصص و توان و تجربه لازم است که از عهده اشخاص عادی خارج است و این وکیل دادگستری است که در این راستا نقش خود را به درستی ایفا می نماید و موضوع مفاهمه قاضی با اشخاص عادی، قاضی را در یک مضیقه خاصی قرار می دهد؛ زیرا آن شخص از مسایل حقوقی اطلاع کافی ندارد و با سوال قاضی سکوت کرده و راه حل و پاسخی ارایه نمی کند که انسداد حادث نشود و در این موقیت قانونی، نقش وکیل به وضوح قابل لمس است که تا چه حدی در راستای تضمین حقوق اصحاب دعوا موثر و کارا می باشد. مبحث دوم: سرعت بخشی وکیل در دعاوی حقوقی و کیفری در بسیاری از موارد حضور وکیل در دعوا موجب افزایش سرعت رسیدگی شده و از اطاله دادرسی جلوگیری می کند. مواردی نظیر دعوی تقابل، جلب ثالث، ورود ثالث و... که موجب طولانی شدن رسیدگی های حقوقی می گردد به موجب قانون است که هر یک از اصحاب دعوا به تناسب نوع دعوا می توانند از آن بهره مند گردند و این نوع اطاله ظاهری از بحث خروج دارد. توانند از آن بهره مند گردند و این نوع اطاله ظاهری از بحث خروج دارد. پیگری انجام رفع نقص فوری دادخواست، همکاری لازم با کارشناس و ضابطان دادگستری علاوه بر نظارت بر عملکرد آنان، موجب دقت در کار و انجام همه امور مربوط می گردد تا پرونده از رفت و برگشت بی مورد جلوگیری شود. نتیجه همه موارد اعلامی، گویای این موضوع است که وکیل دادگستری برای سهولت و روان سازی امور و مفاهمه همه جانبه قاضی و وکیل در موضوعات مطروحه و سرعت بخشی در کار جایگاه ویژه ای دارد که واجد عنوان عنصر اساسی و در زمره یاوران عدالت می باشد. همچون دو بال فرشته عدالت که همان بال وکالت و بال قضاوت و مکمل همدیگر بوده و لازم و ملزوم یکدیگر هستند و وجود هر یک در کنار دیگری مجسمه عدالت را ترسیم می کنند. در این مجال در صدد بررسی آسیب های احتمالی رفتارهای قضایی با وکلای دادگستری بوده و اما در خصوص رفتارهای وکلا با قضات که مقوله دیگری است، در جای خود بررسی خواهد گردید. رفتارهای خلاف شان قضایی که در مواجهه با وکلای دادگستری حادث شده و نقل قول هایی که به گوش می رسد، می تواند عوامل گوناگونی داشته باشد که به اهم موارد آن اشاره می گردد: ۱-تربیت قرآنی با بررسی آیات قرآن و روایات ائمه معصومین علیهم ۱-تربیت قرآنی با بررسی آیات قرآن و روایات ائمه معصومین علیهم السلام، پیامبر اکرم صلوات ا؃ علیه الگوی بارز اخلاق بودند (لقد کان فی رسول ا؃ اسوه حسنه) که با تاسی از آن بزرگ مرد تاریخ بشری می توان الگوی اخلاق محور امور را از آن "نمونه برتر" آموخت و اگر توهینی از سوی مقامات قضایی تحت هر عنوان صورت گیرد، حاکی از عدم عنایت و توجه لازم به الگوی بالا و برتری چون پیامبر اکرم و توصیه های قرآنی و دینی است. ۲-تربیت خانوادگی: در اسلام به تربیت خانوادگی ارج نهاده شده به نحوی که خانواده به عنوان اولین اجتماع بشری، کانون مهمی در جهت آموزش اخلاق و رفتار صحیح و احترام آمیز دارد و مقامات قضایی که در این راستا اهتمام لازم را ندارند، از تربیت خانوادگی مناسب، بهره لازم را نبرده اند. ۳-فشار و استرس کار قضایی یکی دیگر از عوامل رفتارهای غیر معقول از سوی برخی از مقامات قضایی، به دلیل فشار بالای پرونده های روزانه و کار شبانه روزی قضات است که حوصله و صبر را از آنان ربوده و لذا دیگر استحکام فکری لازم در جهت کنترل رفتاری را ندارند. ۴-تلاش برای حفظ حریم خود و وکیل در جهت عدم ۴-تلاش برای حفظ حریم خود و وکیل در جهت عدم پاسخ گویی به مسایل و مشکلات کاری در مواردی به لحاظ دانش اندک قضایی و تلاش برای بروز ننمودن آن و عدم تسلط کافی به موازین قضایی و قوانین موضوعه و آخرین یافته های علمی از سوی برخی از مقامات قضایی، موجب گردیده که با رفتار های تند خود موجب ایجاد حریم بین خود و وکلا و حتی مراجعان عادی گردند و به نوعی از مسوولیت پذیری، امتناع عملی می نمایند. ۵-اعتقاد قضایی برخی قضات به عدم پاسخگویی به سوالات حقوقی وکلا ًا برخی از قضات را عقیده بر این است که اساس مقامات قضایی وظیفه ای در جهت پاسخ دادن به سوالات حقوقی وکلای دادگستری ندارند و وظیفه ًا رسیدگی و صدور رای است ولاغیر و قاضی صرف ًا اعتراض و وظیفه وکیل در راستای کار حرفه ای صرف تجدید نظر از آن است و لذا حفظ حریم ها و حرمت ها در این بین ضرورت دارد. و اما ارایه راه حل منطقی: با توجه به موارد مذکور به نظر می رسد همه عوامل پنج گانه فوق هر یک در رفتار قضایی تاثیر دارد؛ اما با همه این وجود پاسخگو بودن مقامات قضایی در مواجهه با وکلای دادگستری، اعتماد آنان و مردم را در خصوص قوه قضاییه به عنوان رکن اصلی حاکمیت و خصوص قوه قضاییه به عنوان رکن اصلی حاکمیت و ملجا آنان برای احقاق حق و اجرای عدالت ارتقا خواهد بخشید.

 علیرضا توفیق قاضی دادگستری و مدرس دانشگاه 

افزودن دیدگاه جدید

پرسش امنیتی

پرسش امنیتی جهت جلوگیری از تکمیل فرم توسط ربات: